Hart- en vaatziekten vormen wereldwijd een van de belangrijkste oorzaken van ziekte en sterfte. Bij de behandeling van deze aandoeningen, die het hart en de bloedvaten treffen, is voorzichtigheid geboden. Het gebruik van medicinale planten kan echter een onzichtbaar maar reëel risico met zich meebrengen. Sommige natuurlijke remedies hebben een directe invloed op de bloeddruk, de vloeibaarheid van het bloed of de noodzakelijke medicamenteuze behandelingen.
Hoe kunnen we het gebruik van medicinale planten en een gezond hart met elkaar verzoenen zonder risico’s te lopen? Deze uitgebreide gids geeft een overzicht van de gevaarlijke combinaties tussen plantaardige werkstoffen en uw bloedsomloop.
Waarom doen zoethout en kruiden die de bloeddruk verhogen de bloeddruk stijgen?
Hoge bloeddruk (HBP) is een acute of chronische verhoging van de bloeddruk in de slagaders. Het is een van de belangrijkste risicofactoren voor het ontstaan van atherosclerose. Het leidt ook tot ernstige complicaties in de hersenen, het hart, de ogen of de nieren.
Wat is HTA?
Medisch gezien is er sprake van arteriële hypertensie wanneer de gemeten waarden in rust regelmatig hoger zijn dan 140 mm kwik (of 14 cm) bij de systole (het moment waarop het hart samentrekt). Bovendien wordt de diagnose gesteld wanneer de druk 85 mm kwik (of 8,5 cm) bereikt bij de diastole (de fase waarin het hart zich ontspant en vult).
Deze waarden moeten uiteraard fysiologisch worden aangepast bij kinderen (normaal gesproken lagere waarden). Ook bij ouderen zijn de waarden van nature hoger.
Naast genetische factoren vereist hypertensie strikte leef- en voedingsregels: stoppen met alcohol en roken, vermindering van overgewicht via een vetarm dieet, beperking van stress, aangepaste lichaamsbeweging en vermindering van zoutinname. Een milde vorm van hypertensie kan ook voorkomen bij zwangere vrouwen en spontaan verdwijnen na de bevalling.
Kruiden die bij hypertensie moeten worden vermeden (zoethout, munt, koffie, maté)
Bij hoge bloeddruk is het gebruik van zoethout een absolute contra-indicatie. Het bevat glycyrrhizine, een stof die zout en water in het lichaam vasthoudt. Dit doet de bloeddruk gevaarlijk stijgen. Om uw bloeddruk op peil te houden, moet u ook andere geneeskrachtige planten met een stimulerende of vaatvernauwende werking, zoals munt, thee, koffie en maté, beperken of vermijden. Deze planten stimuleren namelijk de hartslag overmatig.
Wat zijn de risico’s van interactie tussen antistollingsmiddelen en kruiden?
Storingen in de bloedstolling komen tot uiting in ofwel onvoldoende stolling, wat bloedingen veroorzaakt (zoals bij genetisch bepaalde hemofilie), ofwel overmatige stolling, wat leidt tot trombose. Om een hartinfarct en veneuze trombose te behandelen of te voorkomen, schrijven artsen antistollingsmiddelen en bloedplaatjesaggregatieremmers voor. Deze behandelingen richten zich op de stollingsfactoren, eiwitten die door de lever worden aangemaakt en waarvoor vitamine K nodig is.
Hoe beïnvloeden medicinale planten de bloedplaatjesaggregatie?
De combinatie van bepaalde medicinale planten en antistollingsmiddelen brengt een groot risico op complicaties met zich mee. Veelgebruikte geneeskrachtige planten zoals gember, ginseng en witte wilg hebben natuurlijke bloedplaatjesaggregatieremmende eigenschappen. Als ze worden geconsumeerd in combinatie met medische behandeling, maken ze het bloed overmatig vloeibaar. Bovendien verhogen ze het risico op inwendige bloedingen op gevaarlijke wijze. Ook bij het eten is voorzichtigheid geboden bij overmatige consumptie van voedingsmiddelen met een sterk bloedverdunnend effect (knoflook, uien, tomaten, omega-3- en omega-6-vetzuren).
Het kritieke geval van sint-janskruid en natuurlijke middelen die de bloedstolling beïnvloeden
Sint-janskruid is de koning van de interacties met medicijnen. Als krachtige enzyminductor versnelt het de afbraak van stoffen door de lever. Dit vermindert de werkzaamheid van cruciale moleculen zoals clopidogrel of antivitamine K drastisch. Omgekeerd blokkeert overmatige consumptie van voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine K (kool, spinazie) de werking van antistollingsmiddelen. Dit stelt de patiënt bloot aan een risico op bloedstolsels. De diagnose en opvolging van deze aandoeningen zijn gebaseerd op strikte tests (aantal bloedplaatjes, protrombinetijd – PT, geactiveerde cephalinetijd – aCT). Bovendien kan het ongecontroleerd gebruik van kruidengeneesmiddelen deze tests volledig vertekenen.
Waarom zijn bepaalde laxerende kruiden een valse vriend voor veneuze insufficiëntie en spataderen?
Aandoeningen van de veneuze terugstroom komen bij een groot aantal volwassenen voor en hebben een aanzienlijke invloed op de levenskwaliteit.
Hoewel de fytotherapie oplossingen biedt voor het comfort van de benen, blijken bepaalde categorieën planten valse vrienden te zijn.
Aambeien: waarom verergeren senna en duindoorn de situatie?
Aambeien zijn spataderen, dat wil zeggen verwijdingen en ontstekingen van de aderen in het anale en rectale slijmvlies. Ze zijn goedaardig maar zeer oncomfortabel en komen voor bij één op de drie volwassenen, vooral tussen de 40 en 65 jaar. Ze uiten zich in pijn bij de ontlasting, jeuk en rectale bloedingen (bloedingen). Bij een acute aambeienaanval kan zich een aambeientrombose vormen. Dit zeer pijnlijke stolsel kan het zitten onmogelijk maken. Oorzaken zijn onder meer stoelgangstoornissen, overgewicht, een zittend leven, zwangerschap of een vezelarm dieet dat rijk is aan kruiden, alcohol en koffie.
De grootste valkuil bij aambeien is het willen behandelen van constipatie met chemische laxeermiddelen of medicinale planten die anthrachinonen bevatten (zoals senna of wegedoorn). Deze planten veroorzaken namelijk een massale bloedtoevoer naar het bekkengebied. Dit leidt tot verstopping van de anale aderen en verergert de aandoening drastisch. Om inwendige aambeien (zichtbaar bij anoscopie) of uitwendige aambeien (die uitpuilen) te verlichten, is een vezelrijk dieet de basis van de behandeling. Indien nodig kunnen medische ingrepen (fotocoagulatie, vloeibare stikstof) worden voorgesteld.
Stoornissen in de veneuze terugstroom en post-flebitisch syndroom
Chronische veneuze insufficiëntie wordt gekenmerkt door een verminderde terugstroom van bloed naar het hart, vaak in verband met veneuze hypertensie als gevolg van beschadigde kleppen. Dit veroorzaakt een zwaar gevoel in de benen, krampen, paresthesieën (tintelingen), oedeem, spataderen en zelfs stasisulcera. Deze aandoening treft tot 5 % van de bevolking in de Verenigde Staten.
Een vorm van deze aandoening, het post-flebitisch (of post-trombotisch) syndroom, ontwikkelt zich bij 20 tot 50 % van de patiënten na een diepe veneuze trombose (flebitis). Het risico is verhoogd bij recidief, proximale trombose of een hoge body mass index. De diagnose is gebaseerd op de anamnese, het klinisch onderzoek en een veneuze echografie. De behandeling van deze veneuze insufficiëntie bestaat voornamelijk uit compressie (het dragen van steunkousen), rust met de benen omhoog en wondverzorging.
Wist u dat? Ook het immuunsysteem is bijzonder gevoelig voor natuurlijke werkstoffen. Een verkeerde keuze kan een auto-immuunziekte doen opflakkeren of overgevoeligheidsreacties uitlokken. Lees onze uitgebreide gids over immuniteit en geneeskrachtige planten.
Bronnen:
- Izzo & Ernst (2009). Interacties tussen fytotherapie en voorgeschreven medicijnen. Br J Clin Pharmacol.
- Penninkilampi et al. (2017). Door zoethout veroorzaakte hypertensie: systematische review. J Hum Hypertens.
- Institutionele rapporten van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) over de veiligheid van planten met anthrachinonen.
FAQ: Hoe kunt u kruiden gebruiken zonder uw hart en bloedsomloop te belasten?
Waarom wordt zoethout ten zeerste afgeraden bij hypertensie?
Zoethout bevat glycyrrhizine, een werkzame stof die de afvoer van natrium verstoort en vochtophoping veroorzaakt. Dit mechanisme verhoogt het bloedvolume en doet de bloeddruk kritiek stijgen, wat arteriële hypertensie (AH) verergert.
Welke risico’s brengen vloeibare kruidengeneesmiddelen met zich mee bij een behandeling met antistollingsmiddelen?
Kruiden zoals gember, ginseng of witte wilg hebben natuurlijke bloedverdunnende eigenschappen. Als ze samen met bloedverdunnende medicijnen worden ingenomen, verdunnen ze het bloed te veel, wat het risico op ernstige inwendige bloedingen gevaarlijk verhoogt.
Hoe werkt sint-janskruid samen met hart- en vaatmedicijnen?
Sint-janskruid is een krachtige enzyminductor. Het stimuleert intensief de leverenzymen die verantwoordelijk zijn voor de afbraak van medicijnen, waardoor deze sneller worden uitgescheiden. Het gebruik van deze plant vermindert dus drastisch de werkzaamheid van levensreddende behandelingen zoals antistollingsmiddelen of bloedplaatjesaggregatieremmers.
Waarom moeten senna en duivelsklauw worden vermeden tijdens een aambeienaanval?
Senna en brem zijn stimulerende laxeermiddelen die rijk zijn aan anthrachinonen. Ze irriteren niet alleen de dikke darm, maar zorgen ook voor een enorme bloedtoevoer naar het bekkengebied, waardoor de anale aderen onmiddellijk verstopt raken en aambeienaanvallen pijnlijk verergeren.
