Geschreven en medisch goedgekeurd door Arnaud, doctor in de farmacie en eigenaar van Pharmacie Soin et Nature.
Een paddenstoelvergiftiging ontstaat na het eten van een giftige paddenstoel, of van een eetbare paddenstoel die slecht bewaard of onvoldoende gekookt is. De eerste tekenen zijn meestal spijsverteringsklachten, maar het is de tijd die de symptomen nodig hebben om te verschijnen die de ernst aangeeft. In dit artikel legt Arnaud, apotheker, uit op welke symptomen u moet letten, hoe lang ze op zich laten wachten en wat u moet doen. Voor een overzicht van de gevaarlijke soorten kunt u onze volledige gids over giftige paddenstoelen raadplegen.
Wat zijn de symptomen van een paddenstoelvergiftiging?
Vraag dringend hulp zodra een van deze tekenen optreedt binnen 12 uur na een maaltijd met paddenstoelen:
- diarree, braken, misselijkheid;
- beven, duizeligheid;
- gezichtsstoornissen.
Andere verschijnselen wijzen op een bepaald type vergiftiging. Overvloedig zweten, tranende ogen of overmatig speekselen wijzen op het muscarinesyndroom, dat verband houdt met witte trechterzwammen (Clitocybe) of vezelkoppen (Inocybe). Onrust, verwardheid of sufheid wijzen op het pantherinasyndroom, veroorzaakt door de vliegenzwam (Amanita muscaria) of de panteramaniet (Amanita pantherina). Opvliegers met hartkloppingen na een glas alcohol wijzen op de grote kale inktzwam (Coprinopsis atramentaria).
Paddenstoelvergiftiging: na hoeveel tijd verschijnen de symptomen?
Artsen onderscheiden twee grote groepen vergiftigingen op basis van deze tijd, de latentietijd.
| Tijd na de maaltijd | Mogelijke syndromen | Gebruikelijke ernst |
|---|---|---|
| Minder dan 6 uur | Maag-darm, muscarine, pantherina, coprine | Meestal mild met passende zorg |
| Meestal 6 tot 24 uur | Phalloides (groene knolamaniet, kleine parasolzwammen, bundelmosklokje) | Ernstig: leverschade, levensgevaar |
| Meerdere dagen | Orellanus (gordijnzwammen) | Ernstig: nierschade, soms blijvend |
Het antigifcentrum van Lille (Frankrijk) wijst erop dat elke vergiftiging met een lange latentietijd als ernstig moet worden beschouwd. Ze vereist ziekenhuisopname van de zieke, maar ook van iedereen die de maaltijd heeft gedeeld. Let op: een maaltijd met meerdere soorten kan vroege milde klachten combineren met een latere ernstige vergiftiging.
Kan een paddenstoelvergiftiging lijken te verbeteren?
Een vergiftiging met de groene knolamaniet (Amanita phalloides) verloopt in meerdere fasen. Ze begint meestal 6 tot 24 uur na de maaltijd met braken, overvloedige diarree en buikpijn, wat tot ernstige uitdroging leidt. Daarna kan een rustige periode volgen. Ondertussen vernietigen de amatoxinen de levercellen. De leverschade blijkt daarna uit bloedonderzoek, soms nog voor er zichtbare tekenen zijn.
In de apotheek ontmoeten we soms mensen die een «buikgriep» beschrijven die begon de dag na een maaltijd met zelf geplukte paddenstoelen. Juist deze vertraging van meerdere uren tussen de maaltijd en de klachten is het signaal om 112 te bellen.
Wat te doen bij een paddenstoelvergiftiging?
- Bel zonder te wachten 112, uw huisarts of huisartsenpost, of in België het Antigifcentrum (070 245 245), ook als de klachten licht lijken.
- Noteer het tijdstip van de laatste maaltijd met paddenstoelen en dat van de eerste symptomen.
- Bewaar de resten, rauw of bereid, de schillen en zelfs braaksel als het medische team daarom vraagt: ze dienen om de soort te identificeren.
- Toon een foto van de pluk als u die vóór het koken hebt gemaakt.
- Waarschuw de andere tafelgenoten, die ook onderzocht moeten worden.
Neem niet op eigen initiatief medicijnen tegen diarree of braken. Probeer ook niet zelf over te geven. De behandeling is een zaak voor de medische teams, die haar aanpassen aan het vastgestelde syndroom.
Hoe een paddenstoelvergiftiging voorkomen?
Volgens het Franse agentschap voor voedselveiligheid Anses was in Frankrijk tijdens het seizoen 2024 slechts 27,3 % van de gedocumenteerde maaltijden vóór het eten gecontroleerd. Preventie begint dus bij het controleren van de soorten. Ze hangt ook af van goede bewaring: maximaal twee dagen in de koelkast, nooit in een plastic zak. Eet wilde paddenstoelen nooit rauw. Geef geen wilde paddenstoelen aan jonge kinderen. Al onze plukadviezen vindt u in onze gids over giftige paddenstoelen.
Wat moet u nog weten over paddenstoelvergiftiging?
Hoe lang duurt een paddenstoelvergiftiging?
Dat hangt af van het syndroom. Een milde spijsverteringsvergiftiging duurt meestal enkele uren tot twee dagen. Ernstige vormen die de lever of de nieren aantasten, vereisen een ziekenhuisopname die meerdere dagen of langer kan duren.
Kunt u vergiftigd raken door paddenstoelen uit de winkel?
Ja, dat kan. Een eetbare paddenstoel die te oud is, slecht bewaard of onvoldoende gekookt, kan spijsverteringsklachten veroorzaken. Respecteer de houdbaarheidsdatum, bewaar ze koel en gooi beschadigde of slijmerige paddenstoelen weg.
Is een paddenstoelvergiftiging besmettelijk?
Nee. Wel zijn alle mensen die van hetzelfde gerecht hebben gegeten blootgesteld. Daarom moeten ze meteen worden gewaarschuwd, ook als ze geen symptomen hebben.
Helpt melk bij een paddenstoelvergiftiging?
Nee. Melk drinken heeft geen enkel effect op de gifstoffen van paddenstoelen. Dit huismiddeltje kan het inroepen van hulp vertragen, wat de enige juiste reflex blijft.
Wanneer naar een arts bij een paddenstoelvergiftiging?
Raadpleeg onmiddellijk een arts, door 112, uw huisarts of het Antigifcentrum te bellen, vanaf het eerste symptoom na een maaltijd met paddenstoelen. Een tijd van 6 uur of meer tussen de maaltijd en de klachten vereist ziekenhuiszorg, ook als u zich daarna beter voelt.
Bronnen
- Anses (Frankrijk), Accidentele paddenstoelvergiftigingen, toxicovigilantierapport (seizoen 2024)
- Antigifcentrum van Lille, CHU van Lille, Paddenstoelen en belangrijkste toxische syndromen
- Antigifcentrum (België), Paddenstoelen: wat bij problemen?
