Groene knolamaniet en vliegenzwam: de twee bekendste amanieten herkennen

Geschreven en medisch goedgekeurd door Arnaud, doctor in de farmacie en eigenaar van Pharmacie Soin et Nature.

De groene knolamaniet (Amanita phalloides) en de vliegenzwam (Amanita muscaria) zijn de twee bekendste amanieten van Europa, om heel verschillende redenen. De eerste, onopvallend, is verantwoordelijk voor de meeste sterfgevallen door paddenstoelen in Frankrijk. De tweede, met zijn rode hoed en witte stippen, is een symbool uit sprookjes, maar blijft giftig. In dit artikel helpt Arnaud, apotheker, u deze twee amanieten te herkennen, hun effecten op het lichaam te begrijpen en te weten hoe u moet reageren. Voor een overzicht kunt u onze gids over giftige paddenstoelen raadplegen.

Hoe herkent u een groene knolamaniet?

Zijn wisselende kleur verklaart een deel van de verwarring. Lichte vormen kunnen worden aangezien voor weidechampignons, groenige vormen voor sommige russula’s. Zijn betrouwbaarste kenmerk is de beurs (volva), verborgen in de grond of tussen dode bladeren. Een paddenstoel die vlak boven de grond is afgesneden, verliest dit kenmerk. Daarom moet u paddenstoelen altijd in hun geheel plukken. Zijn naaste verwanten, de voorjaarsknolamaniet en de kleverige knolamaniet, helemaal wit, zijn even dodelijk.

Waarom is de groene knolamaniet zo gevaarlijk?

Volgens het rapport van Anses over het seizoen 2024 waren de 3 sterfgevallen in Frankrijk allemaal te wijten aan het phalloidessyndroom. Dit syndroom was bovendien goed voor meer dan de helft van de ernstige gevallen. De eerste symptomen verschijnen meestal 6 tot 24 uur na de maaltijd: braken, overvloedige diarree, buikpijn. Daarna kan een misleidende rustige periode volgen, terwijl de leverschade toeneemt. De behandeling gebeurt uitsluitend in het ziekenhuis.

Hoe herkent u een vliegenzwam?

De witte vlokken op de hoed zijn resten van het velum dat de jonge paddenstoel omhulde. Regen kan ze wegspoelen, waardoor de vliegenzwam moeilijker te herkennen is. Een verbleekte hoed kan dan oranje worden. Aan de voet van de steel vormt de beurs concentrische ringen in plaats van een zak.

Wat zijn de effecten van de vliegenzwam?

De gifstoffen, iboteenzuur en muscimol, werken in op het centrale zenuwstelsel. De panteramaniet (Amanita pantherina), met een bruine hoed vol witte vlokken, veroorzaakt hetzelfde syndroom, vaak heviger. Deze vergiftigingen vereisen medisch toezicht. Ze zijn gevaarlijker bij jonge kinderen, die door de felle kleur van de hoed kunnen worden aangetrokken. Groeien er amanieten in de buurt van uw huis? Lees dan ons artikel giftige paddenstoelen in de tuin: kinderen en huisdieren beschermen.

Wat te doen na het eten van een knolamaniet of vliegenzwam?

Bij de groene knolamaniet kost wachten op symptomen kostbare tijd. Vermoedt u dat hij in een gerecht zat, bel dan ook als u zich goed voelt. Waarschuw iedereen die de maaltijd heeft gedeeld.

In de apotheek zijn de amanieten die ons ter controle worden getoond heel vaak met een mes afgesneden, waardoor de beurs verdwenen is. Alle juiste reflexen vindt u in ons artikel paddenstoelvergiftiging: symptomen en wat te doen.

Wat moet u nog weten over de groene knolamaniet en de vliegenzwam?

Is het aanraken van een groene knolamaniet gevaarlijk?

Het gevaar van de groene knolamaniet zit in het eten ervan. Was toch uw handen nadat u hem hebt vastgepakt, vooral voordat u andere paddenstoelen aanraakt of eet. Meng nooit een twijfelachtige soort met de rest van uw pluk.

Maakt koken de vliegenzwam eetbaar?

Nee. De vliegenzwam blijft een giftige paddenstoel. Op internet circuleren bereidingsrecepten, maar die garanderen geenszins dat hij niet giftig is. Eet hem nooit.

Bestaan er eetbare amanieten?

Ja, sommige amanieten zijn eetbaar, zoals de keizersamaniet (Amanita caesarea). Ze lijken echter zo sterk op dodelijke amanieten dat plukkers zonder specialistische kennis alle amanieten moeten laten staan.

Waarom heet hij vliegenzwam?

De naam zou komen van een oud gebruik: stukjes hoed werden in gezoete melk gelegd om vliegen te lokken en te bedwelmen. Deze volksnaam herinnert vooral aan zijn giftigheid.

Wanneer hulp zoeken na contact met een amaniet?

Zoek onmiddellijk hulp door 112, uw huisarts of het Antigifcentrum te bellen als een volwassene of een kind een amaniet heeft kunnen eten, zelfs in kleine hoeveelheid. Neem voor een dier meteen contact op met uw dierenarts. Bij de groene knolamaniet wacht u niet op symptomen: hun late verschijning vertraagt de behandeling.

Bronnen

• Anses (Frankrijk), Accidentele paddenstoelvergiftigingen, toxicovigilantierapport (seizoen 2024)
• Antigifcentrum van Lille, CHU van Lille, Paddenstoelen en belangrijkste toxische syndromen
• Antigifcentrum (België), Paddenstoelen: wat bij problemen?